بتازگی یک ناو فضایی ژاپنی طی مأموریتی جالب توجه به بررسی لایه نازک جو ماه پرداخت تا جزئیات بیشتری از قمر زمین آشکار شود؛ جزئیاتی که به نوبه خود می‌تواند نقش بسزایی در آینده اکتشافات فضایی بشر ایفا کند. محققان معتقدند این لایه به قدری نازک است که می‌تواند به عنوان یک فراسپهر یا خارجی‌ترین لایه جوی ماه شناسایی شود.

 

 

بر اساس یافته‌های جدید فضاپیمای ژاپنی، بویی که از ماه و از دل اتمسفر آن به‌وسیله این فضاپیما و تحت شرایط بسیار ویژه استشمام شده است، بر این واقعیت مسلم مهر تأیید می‌زند که نور خورشید با ضربات مداوم بر سطح ماه عامل بروز و منشا تولید این لایه بیرونی است.

در این میان، محققان با استفاده از همان اولین اندازه‌گیری‌های مستقیم از فراسپهر ماه که هنگام عبور این قمر از میان میدان مغناطیسی محافظتی زمین صورت گرفت، موفق به تماشا و رصد فراسپهر کم‌دوام و همواره در حال تغییر ماه در غیاب بادهای داغ و مغناطیسی خورشیدی شدند.

به این ترتیب، آنچه محققان موفق شدند دریابند حاکی از تأیید این واقعیت مهم است که نور فرابنفش خورشید همچون رگباری کوبنده و با شلاق زدن اتم‌ها‌‌ یا یون‌ها ‌‌ مبادرت به راندن آنها به خارج از سطح ماه و تولید کردن لایه‌ای کم‌دوام در اطراف ماه می‌کند.

در همین خصوص ، ملانوس سارانتوس، دانشمند بخش تحقیقات ماه ناسا توضیح می‌دهد کشف حاضر به چند دلیل اهمیت دارد ؛ از جمله دلایل مهم این یافته نقش سودمند و قابل تأملی است که می‌تواند در کمک به تفسیر قضیه وجود انواع مواد معدنی روی سطح ماه ایفا کند.

 

در واقع آنچه از ماحصل این یافته‌ها و البته با محوریت فراسپهر و بخش خارجی اتمسفر ماه استخراج می‌شود، می‌تواند کمابیش اطلاعات مهمی را درخصوص کانی‌شناسی سطح ماه مطرح کند.

به اعتقاد محققان، یون‌ها و چگونگی تغییر آنها در طول زمان نیز به‌خودی‌خود می‌تواند شواهد مستقیمی درخصوص میزان مواد کنده شده از سطح ماه توسط شلاق‌های فرابنفش خورشیدی فراهم کند که در جای خود، هم برای آن دسته از کسانی که چشم‌اندازی امیدبخش نسبت به موضوع اسکان بشر در ماه دارند و هم برای تحقیقات آینده‌نگرانه مراکز پژوهشی فضایی با هدف استقرار انسان در سکونتگاه‌های ماه در آینده، اطلاعات بسیار ارزشمند و غیرقابل تخمینی به شمار می‌رود.

به نحوی که به باور محققان و همچنین نظریه‌پردازان آینده‌نگر، اسکان بشر در ماه چنانچه شما قصد احداث پایگاهی در ماه یا مستقر کردن انسان‌ها بر سطح ماه را داشته باشید، پیش از هر چیز به محیط زیستی با تعریف مطلوب و مناسب از لحاظ تابشی و پرتوافکنی فضایی نیاز خواهد داشت.

اتخاذ رویکردهای مناسب درخصوص رفتارهای محافظتی در مواجهه با حوزه تابشی فضایی و همچنین پیش‌بینی مکانیسم‌های مخصوص حضور مسافران فضا در میان جریان مداوم شاره‌های مغناطیسی از گذشته جزو تعهدات و پژوهش‌های بنیادی مراکز تحقیقات فضایی و ناسا به عنوان پیشگام این زمینه پژوهشی بسیار ضروری به شمار رفته است تا جایی که همین اواخر، ناسا طی اقدامی چالش‌برانگیز و با هدف انجام تحقیقات پرتوافکنی از راه‌اندازی آزمایش‌هایی خبر داد که در آن برای نخستین بار در طول دهه‌های اخیر از میمون‌ها به عنوان موارد آزمودنی استفاده خواهد شد.

در حقیقت، درک چگونگی تأثیرات محیط تشعشعی فضا بر بدن و رفتار انسان‌ها و این که چه اقدامات متقابل و کنترلی می‌تواند برای ایمن‌سازی پروازهای فضایی درازمدت برای مسافران ماورای میدان مغناطیسی حفاظتی زمین توسعه یابد، به عنوان هدف و موضوع اصلی این آزمایش‌ها از سوی مقامات ناسا ذکر شده است و بالطبع این التزام و سرمایه‌گذاری کاری به همراه خود نیازهایی را مطرح کرده که در این میان شناخت انواع اثرات گوناگونی که سفر به اعماق فضا ممکن است در برداشته باشد و این که چه خطر‌هایی برای فضانوردان متصور است را می‌توان از جمله مطالباتی برشمرد که به موازات این تحقیقات مطرح شده است، اما اگر قضاوت واقع‌بینانه‌ای داشته باشیم باید گفت تاکنون مورد سنجش، تقویم و ارزیابی مناسبی قرار نگرفته است.

در این میان، اما کاری که ژاپنی‌ها در نمونه‌گیری به اصطلاح خارجی‌ترین لایه جوی ماه صورت داده‌اند، تا اینجای کار و طبق میزان اطلاعاتی که آژانس اکتشافات هوافضای ژاپن اعلام کرده است حاکی از تجربه‌ای ویژه و حامل داده‌های باارزشی برای تحقیقات بنیادی حوزه زمین‌‌ ماه محسوب می‌شود.

دانشمندان ناسا در اوضاع و احوال کنونی از ضرورت اتخاذ روشی مناسب درخصوص مطالعه و کار روی فراسپهر ماه خبر می‌دهند چون دانش ما در مورد این که چقدر زمان خواهد برد تا این لایه بسیار نازک جو ماه به صورت آغازین و دست‌نخورده خود باقی بماند چیزی برای گفتن ندارد

 

تعریف نحوه عملکرد چنین آزمایش و تجربه‌ای مثل زمانی است که ماه از داخل دنباله میدان مغناطیسی زمین می‌گذرد و در این وضعیت، سطح ماه به مدت تقریبا 4 روز از باد خورشیدی‌ ‌ اما نه از نور خورشید ‌ در امان بوده و محافظت می‌شود. این وضعیت محافظتی که دنباله میدان مغناطیسی زمین برای ماه ایجاد می‌کند، در حالی است که خارج از آن وضعیتی مانند یک علامت باد نمای غول پیکر در حال شلاق خوردن از بادهای خورشیدی را می‌توان متصور بود.

با این وصف، اگر باد خورشیدی مملو از ذرات داغ را به عنوان مقصر اصلی فرآیند ایجاد فراسپهر ماه قلمداد کرد، فضاپیمای ژاپنی SELENE باید قطر قابل توجهی را در این فراسپهر یونی مشاهده کرده باشد. این در حالی است که مشاهدات گروه تحقیقاتی ژاپنی‌ها از ملاحظه چیز دیگری در این میان حکایت دارد.

در همین ارتباط، تاکاکی تاناکا که گزارش آژانس اکتشافات هوافضای ژاپن در خصوص این پژوهش به قلم وی در آخرین شماره ژورنال معرفی تحقیقات ژئوفیزیکی منتشر شده، معتقد است در زمان حضور بیشتر نور خورشید، شدت شاره‌های مغناطیسی یا همان جریان‌های یونی نیز به مراتب بالاتر بوده و این پیامد با انگاره‌ای که بیان می‌کند فرآیندهای ناشی از فوتون‌های خورشیدی در فضا حاکم هستند، سازگاری و مطابقت دارد.

به عبارت دیگر، فوتون‌های نور قدرتمند فرابنفش خورشیدی، عالی‌ترین شکل معماران فراسپهر به شمار می‌روند. محققان معتقدند این سنجش‌های باارزش علاوه بر مطرح کردن درک بهتری از ماه، در عمل ممکن است ارزشمند بودن چنین اطلاعاتی را در تفسیر فراسپهر عطارد نیز تأیید و ثابت کنند. این استدلال در حالی مطرح می‌شود که ناسا قرار است اوایل سال آینده فضاپیمای پیام‌آور خود موسوم به ناسا مسنجر را به مدار پیرامون عطارد روانه کند و دانشمندان ناسا بر این باورند که در حال حاضر و تا آن زمان، تنها سرمایه‌ای که برای درک فراسپهر عطارد می‌توان در اختیار داشت، دانش ما راجع به فراسپهر ماه خواهد بود.

با این اوصاف، دانشمندان ناسا در اوضاع و احوال کنونی از ضرورت اتخاذ روشی مناسب درخصوص مطالعه و کار روی فراسپهر ماه خبر می‌دهند، چون دانش ما در مورد این که چقدر زمان خواهد برد تا این لایه بسیار نازک جو ماه به صورت آغازین و دست‌نخورده خود باقی بماند، چیزی برای گفتن ندارد. روند رو به رشد تلاش کشورهای مختلف در زمینه شناخت مسائل مربوط به حوزه زمین ‌‌ ماه و طرح و نقشه‌های آینده‌نگر برای استقرار و بهره‌برداری از منابع فرازمینی در حالی است که از سال 1967 که پیش‌نویس طرح معاهده فضای خارج سازمان ملل متحد به امضای بیش از 62 کشور جهان رسید و حتی تا سال 1979 که معاهده ماه به تصویب کشورهای زیادی رسید تنها 2 کشور آمریکا و اتحاد جماهیر شوروی سابق توانسته بودند در فضا حضور داشته باشند اما اکنون شمار کشورهای شرکت‌کننده در طرح‌های فضایی افزایش یافته و بسیاری از آنها از جمله چین، روسیه، آمریکا، هند و ژاپن برنامه‌های جدی رفتن به ماه را دارند.

در این میان و به عنوان نمونه، ناسا بتازگی از نقشه‌های بازگشت به ماه تا سال 2020 خبر داده است که در نهایت منجر به احداث پایگاهی دائمی روی سطح ماه خواهد شد و آژانس فضایی روسیه راسکاسموس‌ ‌ نیز مقاصد مشابهی را در این خصوص تأیید کرده است.

به باور دانشمندان، اکنون که زمینه فعالیت چند کشور و برنامه‌ریزی روی مأموریت‌های ماه فراهم شده است، خروجی این تلاش‌ها می‌تواند انواع و اقسام مواد جدید را به این مخلوط فراسپهری اضافه کند که هریک به تنهایی ممکن است بر حقایق جدیدی درباره ماه دلالت کند و از این راه، فرصت مغتنمی برای تداوم و پیشرفت رویکردهای آینده بشر در قبال راهبردهای حوزه زمین‌ ‌ ماه فراهم شود.

Discovery 
مترجم: مهریار میرنیا