به نظر می‌رسد زمان آن رسیده است تا دستاوردهای فناورانه انسان یک بار دیگر تاریخ‌ساز شده و پهنه نیلگون آسمان شاهد به پرواز درآمدن نسل نوینی از هواپیماها شود که تنها با اتکا به خورشید و با امید به انرژی توانمند آن از روی زمین برخیزند. در حالی که تجربه حضور نسل جدید هواپیماهای الکتریکی در پهنه آسمان و نوید دستیابی به خطوط مسافربری هوایی متفاوت و بی‌نیاز از منبع سوخت‌های فسیلی با همه شگفتی و تازگی و البته حرف و حدیث‌های فراوان پیرامون آن هنوز نقل محافل علمی و مراکز تحقیقات پیشرفته هوافضاست، تلاش‌های فناورانه جمعی از مهندسان و محققان در زمینه ارائه آخرین نسل هواپیماهای بی‌نیاز از سوخت سنتی توانسته با اتکا به منبع عظیم و ارزشمند خورشید یک بار دیگر ارزش انرژی خورشیدی را بیش از پیش امکان‌پذیرتر ساخته و این خیز بلندپروازانه را به واقعیت نزدیک‌تر کند.

 

هواپیمای نوین خورشیدی موسوم به تکانه خورشیدی(Solar Impulse) با پروازی طولانی‌تر از هر هواپیمای پیشرفته موجود و بی‌نیاز از توقف و سوختگیری مجدد، پروازی شبانه‌روزی و یک نفس را همراه با تجربه پروازی کم نظیر نوید می‌دهد و از این بابت واقعا زیبنده نام خورشیدی خود خواهد بود.

این هواپیمای تک صندلی با هیبتی شبیه یک سنجاقک غول پیکر، لباسی از آخرین مدل صفحات خورشیدی را بر تن کرده است و از لحاظ اندازه از یک هواپیمای مسافربری ایرباس

با به صدا درآمدن چرخ‌های سولار ایمپالس در طول باند فرودگاهی در پیرنه واقع در غرب سوئد و رسیدن به سرعتی معادل 35 کیلومتر در ساعت، این سنجاقک غول پیکر با تنها خلبان خود آندره بورشبرگ از زمین کنده شده و راه خود را به دل آسمان در تجربه‌ای منحصربه‌فرد در پیش گرفت. در همان ساعات آغازین این گردش خورشیدی بر فراز تپه‌های شمالی سوئد و در ارتفاع 3300 متری (10هزار پایی)، خلبان در گفتگویی رادیویی با فرانس پرس از شرایط عالی پروازی و احساس بی‌نظیر خود گزارش داد و پرواز برنامه‌ریزی شده 25 ساعته‌اش را دنبال کرد. البته عملیات تیک آف هواپیما و بلند کردن آن از زمین مسافتی 90 متری را همراه با اشکال در پی داشت. بال‌های بزرگ و طویل این هواپیما در مجموع زمینه قرارگیری 12 هزار سلول خورشیدی و تقریبا نیم تن باتری هستند و از این حیث رکورد جالب توجهی به شمار می‌آیند.

در همین رابطه برتراند پیکارد، سرپرست گروه که بیش از یک دهه قبل رکورد کم‌نظیر و افتخار نخستین پرواز بدون توقف به دور دنیا در یک بالن را در کارنامه‌اش یدک می‌کشد، معتقد است این روز بزرگی برای دنیای هوانوردی است و اگر همه چیز بخوبی پیش برود، تاریخ پرواز را دگرگون خواهد کرد. این پیشگام هوانوردی مدرن، رویداد بزرگ پرواز خورشیدی را امری کاملا متفاوت حداقل در حوزه هوانوردی می‌داند و هدف اصلی را «‌رفتن به هوا بدون سوخت» عنوان می‌کند. در واقع چنین هدفی نشان می‌دهد می‌توانیم فراتر از تصور معمول مردم در خصوص سوخت‌های نوین و تجدید شونده از انرژی فسیلی فاصله گرفته و بیش از پیش مستقل‌تر شویم. چون که عرصه هوانوردی جایگاه ارزشمندی برای به نمایش گذاشتن توانایی‌های فنی و دستاوردهای پیشرفته انسان برای رویارویی با آینده نامعلوم انرژی به شمار می‌رود.

با این اوصاف، پرواز خورشیدی آن هم به مدت یک شبانه روز، هیجان نفسگیری هم برای خلبان آن و هم خدمه زمینی به همراه دارد، چون که خدمه کنترل زمینی مدت کوتاهی پس از سپیده دم برای شروع یک پرواز تاریخی پیشگامانه از میان تاریکی یک روز و سپس به زمین نشستن در صبح روز بعد در تب و تاب تصمیمات منحصر به فردی قرار داشتند. در همین خصوص کلود نیکولایر، فضانورد سابق و فرمانده کنترل پرواز در بیان شرایط خاص این پرواز خورشیدی خاطر نشان می‌کند، موفقیت این پرواز و پیشروی آن به قابلیت خورشید برای شارژ باتری‌های سولار ایمپالس هنگام روز و همچنین تهدید بادهای قوی ارتفاعات بالا وابسته خواهد بود. هر چند با وجود چنین شرایط خاصی آنها با اطمینان و دلگرمی زیادی از توانایی هواپیمای خورشیدی برای انجام پروازی موفقیت‌آمیز و تحسین‌برانگیز خبر می‌دهند.

البته پرواز در طول شب که سال گذشته توسط نمونه مدل اولیه هواپیمای خورشیدی انجام شد، نخستین مانع جدی برای این پروژه بزرگ به‌شمار می‌رود، چون که این پروژه 7 سال قبل و با هدف پرواز به دور دنیا تا سال 2013 یا 2014 کلید خورد. نمونه مدل اولیه سولار ایمپالس برای توانبخشی به موتورها و شارژ باتری‌هایش به خورشید متکی است، به نحوی که طراحان هواپیمای خورشیدی معتقدند به لحاظ تئوری، فرآیند ذخیره‌سازی کافی انرژی در طول همان 7 تا 8 ساعت پرواز در تاریکی دوام آورده و جوابگوی نیاز انرژی مصرفی هواپیما در ساعات نبود خورشید خواهد بود.

نخستین پرواز تاریخ ساز هواپیمای خورشیدی در حالی تجربه 25 ساعت پرواز بی وقفه در پهنه آسمان را به رخ عموم علاقه‌مندان و کارشناسان دانش هوانوردی و چه بسا صنعت هواپیمایی و خطوط مسافربری کشید که در نخستین تلاش برای آغاز عملیات به علت عدم‌کارایی یکی از قطعات الکترونیکی با شکست مواجه شد و تیم کنترل پروازی یک ساعت قبل از تیک آف برنامه‌ریزی‌شده‌اش از آن صرف نظر کردند، اما با جایگزینی قطعه مزبور توسط تکنسین‌ها و تأیید همه رکوردها مجددا برنامه پرواز هواپیمای خورشیدی در دستور‌کار قرار گرفت.

هواپیمای خورشیدی سولار ایمپالس در نخستین پرواز خود 25 ساعت پرواز بی‌وقفه را در کارنامه صنعت هوایی جهان ثبت کرد

اما نکته جالب توجه درخصوص این هواپیمای خورشیدی که از فناوری پیشرفته‌ای نیز برخوردار است، توان آن است که تنها توسط 4 موتور الکتریکی کوچک و ملخ‌هایی در همان قد و قواره صورت واقعیت به خود می‌گیرد که تیم پروازی به شوخی از آن با عنوان «قدرت یک اسکوتر» یاد می‌کنند. البته وزن این هواپیمای خورشیدی نیز از موتورها و ملخ‌های کوچک آن کم نمی‌آورد و کمی بیشتر از یک خودروی سالن‌دار است. مساله وزن هواپیما و کاهش آن تا حد صرفه‌جویی در برخی سامانه‌های پروازی دیگر همچون سامانه خلبان خودکار هواپیما که از اجزای متعارف سایر هواپیماهاست پیش رفته تا جایی که بورشبرگ، خلبان سابق جت‌های جنگنده شکاری را به تلاش واداشته در اقدامی جالب و کم نظیر خود را برای پروازی تقریبا 27 ساعته آماده و هوشیار نگه دارد و در این بین همچون عملیات کنترل مأموریت‌های فضایی از سوی تیم کنترل زمینی پشتیبانی و کمک شود.

هواپیمای خورشیدی سولار ایمپالس حداقل 10 پرواز آزمایشی را از سر گذرانده است تا کارنامه کاملی از این بابت داشته باشد، چون که 7 ماه پیش و در نخستین اقدام برای برخاستن با مشکل مواجه شد ولی تجربه حضوری 14 ساعته در طول ساعات روشنایی روز تابستان، اعتماد به نفس زیادی برای گردش تاریخی شبانه روزی‌اش در آسمان به همراه داشته است.

با این اوصاف، آزمون نهایی همان طور که پیش‌بینی شده بود، کمی پس از سپیده دم و بدون هیچگونه سوختی جز شعاع‌های انرژی بخش خورشیدی انجام گرفت و با گذشت این مرحله نوید حضور هواپیمای خورشیدی در مسیرهای اقیانوسی، بین قاره‌ای و دور دنیا طی سال‌های پیش رو برای دنیای هوانوردی آینده رقم خواهد خورد. این تجربه پروازی به عنوان پیشگام هوانوردی خورشیدی سرنشین‌دار و بلندمدت تحت کنترل و نظارت فدراسیون بین‌المللی هوانوردی(FIA) قرار داشت که وظیفه سرپرستی و ثبت رکوردهای هواپیمایی را به عهده دارد.

حوریه هادی

منابع: Discovery / popular science

A340 چیزی کم ندارد. این هواپیمای خورشیدی آزمایشی توانست در نمایشی خیره کننده در سحرگاه یکی از روزهای هفته گذشته از پایگاه هوایی سوئیس از زمین بلند شود و در اقدامی تاریخی برای اثبات ارزش واقعی و توانمند انرژی خورشیدی به پرواز درآید.