«برای زمین درخت بکاریم» شعاری فراموش نشدنی است که از سوی سازمان ملل و در قالب یک پروژه جهانی، تمام کشورهای جهان را به کاشت درخت برای زمین ترغیب می‌کند و به دنبال آن می‌کوشد تا دولت‌ها برای حفاظت از جنگل‌هایشان اقداماتی را انجام دهند.

 

اگرچه ایران از جمله کشورهایی است که روز درختکاری را به عنوان یک روز ملی در تقویم رسمی کشور به ثبت رسانده است اما این حرکت جهانی می‌کوشد تا حساسیت ملت‌ها و دولت‌ها را از توجه به درختکاری از یک روز ملی فراتر برده و به بهانه‌های مختلف این مراسم را گرامی بدارد.

امروز معضلات زیست محیطی نظیر تغییرات اقلیمی هر روز بیش از پیش بروز می‌یابند و به دنبال آن توجه به درختان و مناطق شهری نیز افزایش پیدا می‌کند.

این در حالی است که ویژگی‌های مهندسی شهری، ساختار بیولوژیکی را نابود می‌کند و با خارج کردن هوا از خاک و هدایت آب‌های جاری به بیرون شهر و جایگزین کردن فضای سبز با ساختمان‌های بتونی به این تخریب شدت می‌بخشد. در طرح‌ریزی شهر بیش از آن که طبیعت به شهرها آورده شود، از ساختار آن حذف می‌شود و به این ترتیب بدون وجود درختان، هوای شهر خشک و گرم‌تر شده و باعث تشدید آلودگی هوا، شدت یافتن بادها و افزایش صدمات و گرد و غبار‌ها می‌شود.

فضای سبز شهرها ریه‌های تنفسی شهرنشینان به شمار می‌آیند، به همین دلیل فقدان آن به معنای نبود سلامت و تندرستی در شهرها محسوب می‌شود.

از سوی دیگر گذران اوقات فراغت برای کسب تعادل روحی امری واجب است که نبود آن حتی روی توانایی‌های کاری افراد نیز تاثیر می‌گذارد. اوقات فراغت و گذران آن یعنی استراحت، رفع خستگی، رشد و شکوفایی شخصیت و تفریح که اگر از برنامه زندگی حذف شود، کسالت، فرسودگی و کوتاهی عمر را برای شهرنشینان به بار می‌آورد. بوستان‌های شهری و فضای سبز حومه از جمله منابع گذران اوقات فراغت برای بسیاری از شهرنشینان است.

فضای سبز جدا از ارزش‌های تفرجگاهی، اثرات زیست محیطی مهمی نیز دارد و از طریق کاشت درختان بسادگی می‌توان یکنواختی خسته‌کننده برخی چشم‌اندازها را اصلاح یا چشم‌اندازهای نازیبا را از معرض دید خارج کرد.

برای کاهش آلودگی‌های گازی هوا، کاهش سرعت باد و در نتیجه جلوگیری از انتشار آلودگی می‌توان از اشکال مختلف گیاهان استفاده کرد. درختان از راه‌های مختلف به پالایش هوا کمک می‌کنند و حتی از طریق رقیق کردن، یعنی مخلوط کردن هوای تازه و پاک با هوای آلوده، میزان آلودگی را قابل تحمل می‌کنند. گیاهان از طریق تبخیر به تلطیف و پالایش هوا از برخی آلاینده‌ها کمک می‌کنند. همچنین گیاهان با ایجاد رایحه می‌توانند مستقیما بخارات بد بوی هوا را خنثی کنند.

براساس گزارش برنامه محیط زیست سازمان ملل پروژه برای زمین بکاریم نام یک برنامه بین‌المللی است که مردم را در حرکتی خود جوش و غیردولتی و با هدفی عام المنفعه تشویق می‌کند تا به منظور ارتقای کیفیت زندگی انسان و حفاظت از گونه‌های درختان و محیط زیست و از همه مهم‌تر حفاظت از منابع طبیعی زمین برای نسل‌های آینده درخت بکارند.

برنامه محیط زیست سازمان ملل در گزارش خود تصریح می‌کند، از آنجا که درختان نقشی مهم و انکارناپذیر در پایه و اساس تنوع زیستی ایفا کرده و بنیان شبکه‌های زیستی، سیستم‌های غذا، سلامت و سوخت از درختان نشات می‌گیرد لذا کاشت میلیاردها اصله درخت توسط این طرح جهانی خواهد توانست به حفظ تنوع زیستی موجود در زیست کره کمک کند.

تشویق مردم، جوامع محلی، دولت‌ها، بنگاه‌های اقتصادی و صنایع در حمایت از این طرح جهانی منجر به کاشت 4‌/‌7 میلیارد درخت در انتهای سال 2009 میلادی در 170 کشور شد؛ این در حالی است که هدف این طرح در انتهای این سال کاشت تنها 7 میلیارد درخت بود.

همزمانی این طرح در سال آخر خود با سال 2010 که از سوی سازمان ملل متحد سال جهانی تنوع زیستی نام گرفته است، کشورهای مختلف را بر آن داشت تا با عزمی جدی این طرح را دنبال کنند.

پیش‌بینی این طرح، کاشت 12 میلیارد اصله درخت در انتهای سال 2010 میلادی است.

طبق آمار دبیرخانه این طرح تا 7 شهریور 1389، سهم ایران از این حرکت جهانی بسیار اندک بوده و با توجه به آمار تعداد درختان کاشته شده در قالب این پروژه در ایران نسبت به کشورهای دیگر این طرح، تصمیم گرفته شد تا با هماهنگی سازمان‌های دولتی، مراکز آموزشی، بنگاه‌های اقتصادی، سازمان‌های مردم نهاد زیست محیطی و بخش خصوصی در ایران حرکت خوجوشی راه‌اندازی تا ایران نیز به عنوان یکی از کشورهای حاوی محیط زیست در این جهت همگام شود.

به این ترتیب، با هدف معرفی پروژه و اعلام فراخوان همکاری برای کاشت درخت، با هماهنگی موسسه طبیعت، خانه هنرمندان و برنامه کمک‌های کوچک سازمان ملل در جمع بیش از 150 نفر از دوستداران محیط زیست این پروژه معرفی شد.

خوشبختانه پس از شروع به کار دبیرخانه با هماهنگی‌های صورت گرفته، بیش از 3000 اصله نهال در ناحیه 7 منطقه 5 شهرداری تهران و 2 اصله نهال در مجموعه آموزشی صبا کاشته شد.

اما تا 20 مهرماه 1389 تعداد 10 میلیارد و 366 میلیون اصله درخت در قالب این پروژه در کشورهای جهان کاشته شده که از این میان 3759 اصله آن در جهت حمایت از این حرکت زیست محیطی جهانی در ایران کاشته شده است.

به گفته مسوولان و با توجه به رایزنی‌های صورت گرفته با اداره کل منابع طبیعی استان تهران و شهرداری منطقه 5، اداره فضای سبز واحد علوم و تحقیقات دانشگاه آزاد اسلامی، مجموعه نگهداری سالمندان کهریزک و دیگر بخش‌ها، هم‌اکنون بیش از 50 هزار چاله آماده کاشت درخت در اطراف شهر تهران وجود دارد که منتظر خیراندیشی علاقه‌مندان و دوستداران طبیعت برای هدیه نهال رایگان است.

به دنبال آن آبان ماه نیز در تهران، در پارک جنگلی تلو 5000 اصله درخت کاشته شد.

پارک تلو به مساحت 940 هکتار و در شمال شرقی تهران که از شمال به دریاچه سد لتیان، از جنوب به جاده آسفالته لشکرک، از شرق به باقی مانده اراضی ملی شده تلو و از غرب به تاج سد لتیان محدود شده است برای کاشت درخت در مرحله بعد انتخاب می‌شود.

پوشش گیاهی این پارک شامل، 75درصد سوزنی برگ و 25درصد پهن برگ است. سرو خمره‌ای، سرو نقره‌ای، کاج تهران، کاج سیاه و سرو خمره‌ای گونه‌های سوزنی برگ و بادام کوهی، پسته وحشی، عرعر، داغداغان، اقاقیا، زبان گنجشک، ارغوان، سنجد، چنار و نارون گونه‌های پهن برگ این پارک را شامل می‌شوند.

منبع تامین آب این پارک، دریاچه سد لتیان است و روش آبیاری، آبیاری تحت فشار قطره‌ای است.

به این ترتیب همگام با کشورهای دنیا، مردم تهران در قالب پروژه «برای زمین بکاریم» به نهالکاری مشارکتی در شمال شرق تهران پرداختند و سازمان‌های دولتی و غیردولتی با حرکتی مشارکتی در پارک جنگلی تلو جنگلکاری اجتماعی را تجربه کردند.

ضرورت مشارکت مردم در فرآیند جنگلکاری

به گفته دکتر جواد رزمی، هماهنگ‌کننده پروژه برای زمین بکاریم، مشارکت در منابع طبیعی فرآیندی داوطلبانه است که در جهت منافع مردم و اهداف سازمان جنگل‌ها، مراتع و آبخیزداری کشور گام بر می‌دارد.

رزمی با اشاره به این‌که حرکت به سوی جنگلکاری مشارکتی یک ضرورت است، خاطرنشان کرد: مشارکت مردم در فرآیند جنگلکاری، به جنگلداری و حفظ منابع طبیعی توسط مردم منجر می‌شود و تک تک اقشار جامعه خود حافظ جنگل می‌شوند.

هماهنگ‌کننده پروژه برای زمین بکاریم به سند منابع طبیعی و آبخیزداری در افق 1404 اشاره کرد و گفت: در این سند باید تا پایان سال 1404 نسبت مشارکت پذیری مردم در حفظ منابع طبیعی به صددرصد افزایش یابد.

وی تاکید کرد: در جنگلکاری مشارکتی پارک تلو شهروندان در قالب سازمان‌های مردم نهاد مشارکت‌پذیری خوبی داشتند.

هماهنگ‌کننده پروژه برای زمین بکاریم، از اعلام آمادگی دبیرخانه این پروژه در اجرای برنامه‌های جنگلکاری مشارکتی در سایر استان‌های کشور خبر داد و گفت: در قالب این پروژه مقرر شده که در 185 کشور دنیا 13 میلیارد درخت تا دی‌ماه جاری غرس شود که تاکنون 10 میلیارد و 600 میلیون درخت در این کشورها از جمله ایران کاشته شده است.

زهرا فرضی

منبع: دفتر هماهنگ‌کننده پروژه «برای زمین بکاریم» و برنامه محیط زیست سازمان ملل UNEP