اهمیت موفقیت دانشمندان در تولید باکتری سنتزی، دست کمی از شکافتن اتم ندارد. کریگ ونتر که از این بابت در تاریخ علم زیست‌شناسی جاودانه خواهد ماند در آزمایشگاه خود دست به کارهای بزرگی زده است. این دانشمند توانسته ژنوم نوعی باکتری را به گونه‌ای دیگر پیوند بزند و در نهایت حیات جدیدی را به وجود آورد. درواقع این حیاتی است که انسان کنترل ژنوم آن را در اختیار دارد. البته این تحقیقات تنها بخشی از تحولات بزرگی است که در علم زیست‌شناسی شکل گرفته است.

 

 بیش از نیم قرن است که دانشمندان به مهندسی ژنتیک رو آورده و به اعمال اصلاحاتی در ساختارهای زیستی پرداخته‌اند. این تلاش‌ها از حیث ثمربخش بودن در نوع خود بی‌نظیر هستند به طوری که آن را با تحولات بنیادین به وجود آمده در علم فیزیک قابل مقایسه می‌دانند. اما در ادامه باید به نکات دیگری نیز توجه کرد. چنین تحولاتی از قدرت و توانایی خیره‌کننده‌ای برخوردارند و همان‌طور که انرژی اتمی می‌تواند خطرناک باشد، تلاش برای تولید حیات سنتزی نیز می‌تواند خطرات خاص خود را برای نوع بشر به همراه داشته باشد. در سال 2001 گروهی از دانشمندان دست به مهندسی ژنتیک ویروس آبله موش زدند و زنجیره جدیدی ساختند که موش‌ها را به طور صددرصد نابود می‌کند. آنها نتایج یافته خود را در اینترنت منتشر کردند. دقیقا از همینجاست که برخی نگرانی‌ها شکل می‌گیرد، چرا که هیچ‌گاه نمی‌توان گروه‌های سودجو در سراسر جهان را نادیده گرفت. نکته مهم این است که همین اقدامات پیچیده را می‌توان با اندک تغییراتی درخصوص آبله انسانی به کار گرفت. این بیماری بسیار خطرناک است، به طوری که از آن به عنوان یکی از مرگبارترین بیماری‌های تاریخ بشر یاد می‌شود. در حال حاضر نیز از هر سه مبتلا به این بیماری یک نفر جان خود را از دست می‌دهد. همواره این نگرانی وجود دارد که گروه‌های متعصب و افراطی در گوشه و کنار جهان براحتی به این فناوری‌ها دست یافته و آنگاه است که باید منتظر فاجعه‌ای بزرگ بود. با توجه به پیشرفت‌هایی که در علوم زیستی شده حتما نباید منتظر بود تا این دسته از افراد و گروه‌ها سراغ انبارهای نگهداری ویروس‌های خطرناک در تاسیسات شوروی سابق و نظایر آنها بروند، بلکه هم‌اکنون براحتی و با صرف هزینه نه‌چندان زیادی می‌توان چنین ویروس‌های سنتزی و البته خطرناکی را تولید کرد. ویروس‌هایی که به این ترتیب با مهندسی ژنتیک به عوامل مرگباری تبدیل می‌شوند براحتی قابل رهاسازی در نقاطی نظیر فرودگاه‌ها، مراکز بزرگ خرید و محل اجتماعات هستند. حال این پرسش مطرح می‌شود که آیا باید مانع از ادامه فعالیت دانشمندان عرصه مهندسی ژنتیک و حیات سنتزی شد یا شرایط متفاوتی برای ادامه فعالیت آنها مهیا کرد؟

جولیان ساویلسو

استاد دانشگاه آکسفورد

مترجم: مهدی کیا