نتایج تحقیقات جدید محققان و شواهد و قرائن موجود از باز شدن پرونده اسرارآمیز دیگری درباره زمین خبر می‌دهد. آخرین گزارش‌های دانشمندان آنها را به متهم ردیف اول گرمایش سیاره یعنی انرژی وصل می‌کند و از واقعیت مهمی پرده برمی‌دارد که براساس آن از نصف انرژی که تاکنون انتظار می‌رفته باعث ایجاد پدیده گرمایش جهانی شده باشد خبری نیست و معلوم نیست کجاست.

 

نتایج تازه یافته دانشمندان نشان می‌دهد آنها نمی‌توانند برای این مسأله که سامانه آب و هوایی و اقلیم زمین ظرف چند سال گذشته در مناطق مختلف ـ به عنوان مثال در اقیانوس‌ها ـ تغییر یافته است یا نه پاسخ مشخصی بدهند. یا اگر در روشی که تاکنون برای ردیابی و تعقیب خط سیر حرکت انرژی در پیش گرفته‌اند ـ یعنی حرکت نزولی از سمت خورشید و از میان جو به زمین و سپس گریز آن به جانب فضا ـ مورد اشتباهی وجود داشته است نیز پاسخ قانع کننده‌ای ندارند.

تاکنون محققان بر این باور بوده‌اند که می‌توانند مقوله دخل و خرج انرژی برای سامانه اقلیمی زمین را همچون خانواده‌ای که حساب و کتاب هزینه و بودجه خود را نگاه می‌دارند مورد محاسبه قرار دهند. آنها جریان ورود انرژی خورشیدی به زمین و هزینه آن یا همان حساب دخل و خرج خورشیدی زمین را محاسبه و اندازه‌گیری کرده و متوجه بخش اضافی و مازادی در حجم ورودی گرمای تولید شده توسط گازهای گلخانه‌ای با روند صعودی درجه حرارت شدند که تعبیر دیگر آن همان پدیده گرمایش جهانی است.

این باور و سنجش در حالی است که از قرار معلوم در سال 2003 این مدل بودجه‌بندی انرژی، نشتی جهش‌وار را تجربه کرده است. به اعتقاد محققان عدم توازن و ناهماهنگی میان دخل و خرج انرژی در زمین به سمت گسترش یافتن و شکاف بیشتر تداوم یافته و این روند به موازات تداوم جریان یافتن دی اکسید کربن بیشتر و سایر گازهای گلخانه‌ای به درون جو اتفاق افتاده است، اما نکته مهم و جالب توجه در این میان نرخ صعودی درجه حرارت‌های جهانی است که آهنگی به مراتب آهسته‌تر را به خود دیده است و البته از این جالب تر این که در همین بازه زمانی و به شکلی مرموز، اندازه‌گیری‌های یک سامانه پایشگر جدید بر این واقعیت دلالت دارد که اقیانوس‌ها نسبت کوچکتری از گرمای خورشیدی ورودی به زمین را جذب کرده‌اند.

در همین رابطه جداول ترسیمی بودجه‌بندی انرژی جهانی که بر اساس واحد سنجش وات در متر مربع اندازه‌گیری شده است حاکی از وجود واگرایی و اختلاف یافتن میان تغییرات در انرژی جذب شده در سامانه اقلیمی زمین از یک سو و تغییرات در تابش خالص جذب شده توسط ماهواره‌ها در بالای جو زمین از سوی دیگر است. از این رو پرسشی که به موضوعی چالش برانگیز برای دانشمندان مرکز ملی تحقیقات جوی بدل شده این واقعیت است که انرژی گمشده کجاست؟

اما پاسخ این معمای جالب توجه را دانشمندان این مرکز در شماره جدید نشریه ساینس تشریح کرده‌اند. محققان معتقدند ردیابی و تعقیب این که چه میزان انرژی اضافی همچنان که زمین گرم می‌شود به فضا بازگشت کرده و مابقی انرژی کجا انباشته شده امکان‌پذیر است.

طی 50 سال گذشته اقیانوس‌ها در حدود 90 درصد انرژی افزوده شده به سامانه اقلیمی زمین را جذب کرده‌اند؛ و مابقی این انرژی به خوراک ذوب کردن یخ‌های دریا و خشکی و همچنین گرم کردن سطح خشکی‌ها و جو رسیده است. در این میان غلظت‌های دی اکسید کربن از سال 2003 افزایش بیشتری یافته و حتی گرمای افزون تری آن هم با نرخی تندتر از موقع انباشته شده است. اما این انرژی کجا رفته است؟

برای یافتن محل اختفای انرژی‌های گمشده زمین، ظن دانشمندان اول از همه به طور طبیعی به جانب اقیانوس‌های جهان به عنوان فاکتور غالب در بودجه‌بندی دخل و خرج انرژی سیاره برمی‌گردد. اما آیا این گرمای مفقود شده به جانب اعماق اقیانوس‌ها و آب‌های عمیق جهان، یعنی جایی فراسوی قدرت و برد رهگیری سامانه فعلی شناورهای دریایی رهسپار شده است؟ به اعتقاد محققان بدون وجود شیوه‌های بهتر ردیابی انرژی از طریق سامانه آب و هوایی اقلیم نمی‌توان پاسخ شایسته‌ای برای این معما ارائه کرد. در این میان، اگر به فرض در روشی که داده‌های حاصل از سامانه نوین پایشگری اقیانوسی پردازش می‌شوند انحراف و اشتباهی وجود داشته باشد نیز دانشمندان پاسخ مناسبی ندارند. باوجود این همه ابهام پیرامون معمای انرژی مفقودی سیاره، دانشمندان هدف خود را تحقیقاتی برای توضیح ناپایداری و تغییرات اخیر در درجه حرارت‌های سطحی جهانی ذکر می‌کنند و امیدوارند از راه این پژوهش‌ها بتوانند یک چشم‌انداز انرژی برای تفسیر معمای این پرونده فراهم کنند. به اعتقاد دانشمندان این تحقیق به منزله آشکار ساختن شکافی بزرگ و واضح در توانایی و قابلیت‌های علمی فناوری ما برای درک قضیه جذب ذخایر انباشته گرما در سامانه اقلیمی سیاره ما به شمار می‌رود.

با این اوصاف، هر چند دانشمندان اقلیم شناس ممکن است پاسخی برای این دگرگونی‌ها و تغییرات کوتاه مدت نداشته باشند، اما دانش فیزیک نیز این روزها واقعا خودی نشان نمی‌دهد و به نظر می‌رسد در خصوص این موضوع مهم که شکاف در حال رشد و گسترش میان انرژی ورودی و انرژی خروجی در قسمت فوقانی جو توسط ماهواره‌ها به درستی و با دقت اندازه‌گیری می‌شود یا نه، نباید با اطمینان قضاوت کرد و جای کمی شک و تردید را باید باقی گذاشت.

به اعتقاد محققان این گرما و حرارت گمشده دیر یا زود باز خواهد گشت و پیرامون ما به پاتوقی آزار دهنده برای تردد آن بدل خواهد شد. البته نباید نکته ظریف دیگری در خصوص این گمشده زمین را از نظر دور داشت که این تعلیق اجرای مجازات و به عقب افتادن تاوانی که ما انسان‌ها بابت بالا رفتن درجه حرارت‌ها در طی چند سال گذشته داشته‌ایم قرار نیست برای همیشه ادامه پیدا کند و دیر یا زود با هزینه گزاف اقدامات تخریبی خودمان بر علیه زمین دست به گریبان خواهیم شد.

مهریار میرنیا

منابع:

Discovery

Science magazine