اصلی‌ترین عاملی که در نگهداری گل و گیاه در خانه‌ها نقش دارد رطوبت است. بسیاری از ما وقتی به شهرهای شمالی مسافرت می‌کنیم متوجه شده‌ایم که در چنین آب و هوایی بدون توجه و دقت بالای ما، تا چه اندازه گیاهانی که ما به سختی می‌توانیم در شهر‌های با آب و هوای خشک آنها را کشت و پرورش دهیم رشد مطلوب و موثر دارند. گیاهان در چنین آب و هوایی به خوبی و بدون هرگونه مراقبتی رشد می‌کنند. همین مساله نشان می‌دهد که رطوبت تا چه حد در پرورش و رشد بهینه گیاهان موثر است.

 

 پرورش گیاهان در یک محیط کوچک شیشه‌ای و حتی پلاستیکی که این روزها همه آن را به تراریوم می‌شناسند یکی از روش‌های ویژه در پرورش و نگهداری گیاه است که اصلی‌ترین عامل موفقیت در نگهداری گیاه ـ که رطوبت مناسب است ـ را فراهم می‌کند. باید به این حباب‌های شیشه‌ای که علاوه بر گیاه و خاک گاهی با عروسک‌های ریز و درشت هم تزیین می‌شوند، بیش از پیش اعتماد کرد چرا که علاوه بر ظاهر فریبنده، روش مفیدی در کشت و پرورش گیاهان محسوب می‌شود. با توجه به اصول مهندسی در طراحی منازل، امروزه دیگر جایی برای داشتن گلخانه (پاسیو) در خانه‌ها نیست. مهندسان ساختمان بیشتر درصددند ساختمان‌هایی را طراحی کنند که اتاق‌ها در آن حداکثر و بقیه امکانات منزل در حداقل باشد. در این فضاهای کوچک هم مطمئنا نمی‌شود در آپارتمان خود به‌طور مجزا یک گلخانه داشته باشید، اما محققان گلخانه‌های کوچکی را به شما نشان می‌دهند که ساختن آن چندان هم مشکل نیست و با کمی دقت و حوصله به خوبی عملی می‌شود.نوآوری در کشت گیاه

تحقیقات بسیاری از محققان نشان داده است که گیاهان به توجه و علاقه ما نسبت به خود پاسخ مثبت می‌دهند. گاهی وقت‌ها نگهداری گلدان‌ها به شیوه سنتی در گلدان‌های سفالی به نظر دشوار می‌رسد و گاهی هم حس می‌شود که ما احتیاج به نوآوری در این زمینه داریم. بارها برای همه ما پیش آمده که با شوق و ذوق تمام، گلدان کوچکی را می‌خریم و بعد از چند هفته گلدان خشک و خالی با گل‌های پژمرده را باید از خانه خارج کنیم. به خاطر همین است که نسبت به کاشتن گل‌ها در گلدان و حتی نگهداری و آبدهی به آنها در خانه بی‌رغبت هستیم. تراریوم یکی از روش‌هایی است که شور و شوق گذشته را در ما بوجود می‌آورد تا باز هم به پرورش گل و گیاه در اقصی نقاط خانه، امیدوار شویم.

گیاهان در کنار هم

روش‌های جدید باغبانی و زراعت، حاکی از آن است که؛ بهتر است چند گیاه مختلف در کنار هم و در یک محیط با هم کاشته شوند تا حضور انواع و اقسام ریشه‌ها و نیازهای مختلف این گیاهان در کنار هم، به بهبود اوضاع رشد آنها کمک کند. چرا که هر گیاهی نیازهای مخصوص به خود را دارد و از بخشی از فاکتور‌های رشدی که ما در اختیارش قرار می‌دهیم استفاده می‌کند و به این ترتیب به یک نوع همزیستی مسالمت‌آمیز خواهیم رسید. تحقیقات نشان داده است که حضور گیاهان در کنار هم فضای مرطوب و دنجی را فراهم می‌کند و یکی از کارهایی که گلخانه‌ها انجام می‌دهند، ایجاد همین محیط است. همین‌طور گلخانه‌ها طول موج‌های بلند نور را که در واقع مسوولیت تولید گرما را به عهده دارند جذب می‌کنند، اما از خود عبور نمی‌دهند.

رشد شیشه‌ای

در مجموع، فضا و شرایط رشد داخل ظروف شیشه‌ای برای گیاهان ایده‌آل است و آب و هوای منطقه‌ای که در آن زندگی می‌کنیم در رشد گیاهان داخل محفظه تراریوم اثری نخواهد داشت؛ گویی گروهی از گل‌ها را در کنار هم و در گلخانه‌های کوچک پرورش می‌دهیم. همین‌طور با توجه به ابعاد تراریوم امکان قرار دادن انواع و اقسام گل‌ها و گیاهان، در اندازه‌های کوچک و بزرگ در کنار هم فراهم می‌شود و چون رطوبت آن در یک چرخه حفظ می‌شود، به توجه بسیار کمتری نسبت به گلدان‌های معمولی نیاز دارد. در این صورت پرورش و نگهداری گل‌ها در تراریوم نه تنها به خاطر زیبایی آن انجام می‌شود ؛ بلکه فواید بسیاری در زمینه‌های عملی و علمی دارد.

سبزی در شیشه

تا حالا برای شما هم پیش آمده که بخواهید در گلدان‌های کوچک سبزی پرورش بدهید؟ تراریوم این امکان را هم به شما می‌دهد. سبز کردن بذر گیاهان مختلف مثل سبزیجات در چنین شرایطی بسیار دلنشین است. به این ترتیب که در داخل آنها قطعه‌ای کاغذ خشک‌کن یا قسمتی از یک مقوای غیرروغنی که می‌تواند رطوبت بیشتری را در خود نگه دارد، قرار داده و سپس با افزودن مقداری آب، بذر مورد نظر را روی آن می‌کاریم و ظرف را در محلی گرم و نسبتا روشن در حالی که که در آن بسته است، قرار می‌دهیم. پس از جوانه زدن باید گیاه به محل اصلی نگهداری انتقال داده شود. از تراریوم می‌توان برای انواع گیاهانی که همیشه نگهداری از آنها در محیط طبیعی خانه غیرممکن است استفاده کرد. این شیوه همچنین روشی است که در کلاس‌های درس باغبانی برای مشاهده اثر متقابل بین گیاه و محیط و همین‌طور رشد گیاهان استفاده می‌شود.

ظروف تراریوم

معمولا برای این نوع باغبانی نیازی به وسایل خاص نیست و بسته به ابتکار و خلاقیت، سازنده می‌تواند از ظرف‌های مختلف استفاده کند. مثلا استفاده از ظروف شیشه‌ای مربا، تنگ ماهی یا ظروف با طرح‌های مختلف، آکواریوم و پارچ با دهانه گشاد، موفقیت‌آمیز است. معمولا تراریوم را در 3 نوع مختلف تهیه می‌کنند. در ظروف و محفظه‌های چهارگوش، در جام‌ها و محفظه‌های دهان گشاد و ظروف گرد و حتی در بطری‌ها و ظرف‌های با دهانه تنگ که البته کشت گیاه در آنها به سختی انجام می‌گیرد. اندازه گیاه در تعیین نوع ظرف، موثر است. ظرفی که انتخاب می‌شود، باید اجازه نفوذ نور کافی به داخل جهت استفاده گیاه در فرآیند فتوسنتز را بدهد. به همین دلیل معمولا از شیشه‌های مات و رنگی استفاده نمی‌شود؛ البته در صورتی که از شیشه و ظروف رنگی استفاده می‌شود باید از گیاهان سایه دوست استفاده شود.

روش کاشت

قبل از انتقال گیاه و خاک به داخل ظرف باید ظروف را ضدعفونی کرد، که با آب داغ یا مایع شوینده مقدور است، استفاده از ظروف چهارگوش به خاطر سهولت در کاشت بسیار معمول است. گیاهانی که رشد غیرسریع دارند انتخاب‌های بهتری هستند. برای موفقیت بیشتر بهتر است از سازگاری گیاهان مختلف با هم اطمینان حاصل شود.

انواع گیاهان

در انتخاب نوع گیاهان در این مجموعه باید دقت زیادی صورت گیرد چرا که گیاهان بومی جنگل‌های مرطوب جنوب و مرکز آمریکا و جنوب شرقی آسیا و آفریقا عملا سازگاری بهتری با این شرایط نگهداری دارند. از جمله گیاهانی که در روش تراریوم جواب بهتری می‌دهند از انواع بنفشه‌های آفریقایی، برگ بیدی، پرسیاووش، دیفن‌باخیا، دراسنا، مارانتا، فیلودندرون، سرخس، فیکوس و بگونیا می‌توان نام برد.

تراریوم چیست؟

این واژه در لغت به معنای باغ شیشه‌ای است و این روش نگهداری از گل و گیاه برای اولین بار به‌طور اتفاقی و توسط یک پزشک جراح انگلیسی در سال 1829به نام ناتانیالا وارد ابداع شد. وارد تصمیم داشت تغییر و تحول پروانه‌ای را در پیله بررسی کند، اما متوجه شد که آلودگی هوای حاصل از کارخانه‌های لندن که نزدیک منزلش بود مانع از رشد آنها می‌شود. او برای این بررسی شفیره پروانه‌ای را درون یک ظرف مربا قرار داد و مقداری خاک در آن ریخت بعد از چند هفته یک گیاه درون آن مشاهده کرد، که از بذری که در داخل خاک بود حاصل شده بود. او فهمید وقتی گیاه رطوبت را از طریق سطح برگ‌هایش از دست می‌دهد این رطوبت روی دیواره شیشه تجمع پیدا کرده و دوباره به کف ظرف بر می‌گردد. این چرخه پایدار، شرایط ایده‌آلی را برای رشد و پرورش گیاهان فراهم می‌کند. بیش از 150 سال پیش این ظروف برای رشد و جابجایی گیاهان از قاره‌ای به قاره دیگر استفاده شدند و امروزه بیشتر روی جنبه تزئینی آن تمرکز شده است. دکتر وارد همچنین 2 باغ شیشه‌ای (تراریوم) کوچک ساخت که در آن سرخس و نوعی گیاه از خانواده غلات کاشته بود و آنها را با کشتی به سیدنی فرستاد. در طول مدت سفر که 8 ماه به درازا کشید و با توجه به تفاوت فاحش درجه حرارت در طول مدت سفر، گیاهان بخوبی رشد کردند و صحیح و سالم به استرالیا رسیدند. وی توانست در همین شرایط گیاهان را از استرالیا به لندن بازگرداند.

عاصفه الله‌وردی