به نظر می رسد استفاده از مواد جایگزین کلروفلوروکربن در یخچال ها و اسپری ها سر انجام خوبی را برای لایه اوزون محافظت کننده از زمین به همراه آورده باشد.
امروزه، سوراخ لایه اوزون که نخستین بار 25 سال پیش کشف شد، به لطف همکاری های بین المللی با فرجامی خوب رو به رو شده است.
اما پرسش اینجاست که آیا همکاری هایی از این دست قادر خواهند بود مانع از تغییرات جوی شوند؟ و اینکه آیا بسته شدن سوراخ لایه اوزون نقشی در گرمایش زمین داشته است؟
لایه اوزون در در فاصله 15 الی 30 کیلومتری سطح زمین واقع شده است. این لایه محافظ نقشی اساسی در حفاظت از زمین در مقابل اشعه های زیان بار خورشید دارد.
اشعه های زیان بار خورشید یا یو وی ها می توانند موجب بروز سرطان پوست و آب مروارید در انسان، و برخی نارسایی ها در ماهی ها، خرچنگ ها، قورباغه ها و حتی تک یاخته هایی شود که در اعماق آب ها زندگی می کنند.
لایه اوزون به طور طبیعی از شکست مولکولهای اکسیژن به اتمهای آزاد در اثر تابش خورشید در لایه های بالایی اتمسفر تولید می شود. اتم آزاد اکسیژن قادر است با مولکول اکسیژن ترکیب شود و لایه اوزون را ایجاد کند.
با این حال اوزون بسیار ناپایدار است و به راحتی در تماس با عناصر کمیاب می شکند.
کلروفلورکربن ها یا سی اف سی ها، که در سال دهه 20 میلادی اختراع شدند، مشکلات زیادی را برای لایه اوزون به همراه می آورند. از آنجایی که این ترکیبات شیمیایی ساختگی پایداری خارق العاده ای دارند به راحتی قادرند خود را به لایه های بالایی اتمسفر برسانند.
تابش اشعه خورشید بر این مواد، پیوندهای میان آنان را از میان می برد و موجب آزاد سازی کلر در هوا می شود. کلر به نوبه خود با ترکیب شدن با اکسیژن اضافه اوزون، آن را نابود می سازد.
به گزارش سرویس علمی خبرگزاری آریا، از دهه 70 میلادی گمانه زنی در خصوص دانش شیمی تخلیه اوزون آغاز شد. اما در سال 1985 بود که انگلیسی ها خبر شوکه برانگیز کشف سوراخی در لایه اوزون را اعلام کردند.
بر اساس اعلام دانشمندان، نازک شدن لایه اوزون موجب می شد از دهه 70 میلادی به بعد، همه ساله در فصل بهار سوراخی در این لایه پدیدار شود.
داده های دانشمندان  مرکز تحقیقات هالی در قطب نشان می داد عامل بروز چنین پدیده ای، وجود سی اف سی هاست؛ چرا که شرایط جوی در سرما و تاریکی زمستان های قطب، نشانه هایی از سی اف سی ها را در قطب جنوب به جای می گذاشت.
بازگشت خورشید در بهار مقادیر زیادی از کلر را در هوا آزاد می کرد که موجب کاهش 65% ضخامت لایه اوزون می شد.
جاناتان شانکلین، یکی از دانشمندان انگلیسی که در کشف سوراخ لایه اوزون دخیل بود می گوید: « درسی که می توان از این پدیده گرفت این است که کره زمین به طور کاملا غیر منتظره در حال تغییراتی وسیع است.»
او می افزاید: «هیچ کس انتظار دیدن چنین تغییراتی را در قطب جنوب نداشت.»
این کشف ناگوار زمینه را برای یک پیروزی در زمینه محیط زیست فراهم کرد: پروتکل مونترآل در 1987.
این معاهده با هدف منع استفاده از سی اف سی ها و بازگرداندن وضعیت لایه اوزون به حال اولیه خود، سرانجام به امشای کلیه کشورهای عضو سازمان ملل رسید.
این همکاری بی همتا تاثیری خارق العاده داشت.
پول نیومن، یکی از دانشمندان فیزیک جوی ناسا در این رابطه می گوید: « اگر ما همچنان به استفاده از کلروفلوروکربن ها ادامه می دادیم، کاهش قطر لایه اوزون مربوط به دهه 70 به همه بخش های جهان سرایت می کرد.گرچه ضخامت لایه اوزون اندکی کاهش یافته است، خبر خوب این است که اگر در این رابطه کاری صورت نمی گرفت شرایط بسیار بدتر از این بود>»
حال، به نظر می رسد شرایط قرار است از این هم بهتر شود. برخی دانشمندان بر این باورند که تا سال 2080، قطر لایه اوزون در سراسر جهان به قطر آن در دهه 50 نزدیک خواهد شد.
اما، آیا حال که بسیاری دانشمندان علوم جوی در حال بحث در خصوص لزوم جلوگیری از نشر گازهای گلخانه ای هستند، می توان از تجربیات به دست آمده در خصوص لایه اوزون استفاده کرد؟ کارشناسان این امر را ممکن می دانند، با این حال وضعیت کنونی تفاوتهایی با وضعیت دهه 80 دارد.
نازک شدن لایه اوزون در دهه 80، به طور مستقیم مردم را در مقابل خطراتی جدی د قرار می داد و همین موجب اجماع عمومی آنان در مقابل به کارگیری سی اف سی ها شد.
شانکلین در این باره می گوید: «سوراخ شدن لایه اوزون رویی ترسناک داشت و آن بروز سرطان های پوستی و آب مروارید بود. در حالیکه تاثیر نهایی گرمایش زمین آن چنان روشن به نظر نمی رسد.
کارخانه های سازنده مواد شیمیایی نیز از سوی دیگر قادر بودند بدون افزایش چشمگیر در هزینه های خود جایگزین هایی برای سی اف سی ها تولید کنند.
این در حالیست که پدیده گرمایش زمین، همواره به عنوان مسئله ای سیاسی و تفرقه بر انگیز مطرح شده است.
از سوی دیگر از نظر شانکلین استفاده از انرژی های جایگزین یا کاهش تولید صدماتی شدید به ساختار اقتصادی کشورها وارد خواهد آورد.
در عین حال، برخی دانشمندان معتقدند پیروزی محیط زیستی در احیای لایه اوزون، سوی دیگری نیز دارد: تقویت پدیده پرمایش زمین، دست کم در قطب جنوب.
اوزون خود از جمله گازهای گلخانه ای به شمار می آید. کاهش ضخامت لایه اوزون موجب فرار حرارت از سطح زمین، تقویت چرخه باد ها و تشکیل ابرهای سرد می شود.
با این حال نمی توان تشکیل سوراخ اوزون را پدیده ای مثبت برای حیات انسان ارزیابی کرد.