عطسه یک مکانیسم طبیعی برای رفع و خروج عواملی نظیر باکتری‌ها، عوامل میکروبی، گرده گل‌ها و بسیاری از دیگر عواملی است که در مسیر عبور هوا در مجرای بینی مستقر شده‌اند و در حقیقت بخش مهمی از سیستم دفاعی و فرایند ایمنی بدن است که می‌تواند نقش بسیار مهمی در حفظ سلامت ما داشته باشد.

 

پس از این‌که هر عامل محرکی، بینی را تحریک کند مغز نسبت به آنان واکنش نشان می‌دهد. همان طور که می‌دانید بینی همانند یک سیستم تصفیه‌کننده هوا عمل می‌کند و از ورود عوامل مضر به همراه هوایی که تنفس می‌کنیم ممانعت به عمل می‌آورد. در بینی ما سلول‌هایی وجود دارد که یک ماده شیمیایی موسوم به هیستامین در بینی تولید می‌کنند. هرگاه یک جسم خارجی در تماس با بینی قرار گیرد هیستامین موجود در بینی موجب تحریک پایانه‌های عصبی موجود در بینی شده و به این ترتیب پیامی به مغز ارسال شده و پس از آن پیامی از مغز به ماهیچه‌های قفسه سینه فرستاده می‌شود تا منقبض شده و موجب مسدود شدن تارهای صوتی شوند. این کار با ایجاد فشار زیادی در قفسه سینه همراه خواهد بود چراکه هوای محبوس شده در داخل مجاری تنفسی هیچ راهی برای خروج از بدن نخواهد داشت و به این ترتیب با انفجار ناگهانی هوا، بدن عوامل محرک خارجی را از بینی خارج می‌کند که این فرآیند در حقیقت همان عطسه است. بسته شدن چشم‌‌ها در هنگام تنفس نیز یک واکنش غیرارادی است که بخشی از فرآیند عطسه محسوب می‌شود. برای ایجاد عطسه لازم است تا مژه‌های سطح پوشش بینی به حرکت درآیند و بنابراین شاید بتوان گفت که عمل عطسه بیشتر تحت کنترل حس لامسه است. اگرچه بسیاری بر این باورند که حس چشایی در عطسه نقش اصلی را ایفا می‌کند. اگرچه سیستم عصبی همه افراد از نظر شکل ظاهری یکسان است اما از آنجایی که انتقال پیام‌های عصبی در سیستم عصبی به روش‌های متفاوتی انجام می‌شود، عادت عطسه در افراد مختلف متفاوت است. جالب است بدانید که شما هیچ گاه در هنگام خواب عطسه نمی‌کنید چرا که وقتی در خواب هستید فعالیت اعصابی که در فرایند عطسه نقش دارند متوقف می‌شود. علی‌رغم این‌که گفته می‌شود وقتی عطسه می‌کنید قلبتان هم از کار باز می‌ایستد اما به گفته پزشکان این یک باور غلط است. حقیقت این است که در هنگام عطسه قفسه سینه شما منقبض می‌شود و به این ترتیب جریان خون شما هم برای مدت زمان کوتاهی منقبض خواهد شد و در نتیجه شدت ضربان قلب شما کاهش خواهد یافت. برخی از افراد با قرار گرفتن در معرض نور آفتاب عطسه می‌کنند به نظر می‌رسد که عطسه ناشی از نور به دلیل ارتباط بین عصب جمجمه‌ای، عامل عطسه و عصب بینایی است. به عبارت دیگر هنگامی که عصب بینایی در مقابل نور شدید تحریک شده و مردمک چشم نسبت به نور از خود واکنش نشان می‌دهد، منقبض شده و این فرایند بر عصب جمجمه‌ای که در عطسه نقش دارد تاثیر گذاشته و سبب عطسه می‌شود. علی‌رغم این‌که بسیاری بر این باورند عطسه ناشی از نور آفتاب، ارثی است بسیاری از پزشکان نیز می‌گویند افرادی که دارای آلرژی هستند بیشتر مستعد به عطسه در مقابل نور شدید خورشید هستند.

فرگل غفاری