ماساژ به عنوان یکی از روش‌های پرطرفدار برای رفع خستگی، لاغری، چاقی، رفع دردهای عضلانی و شادابی پوست مورد توجه مردم قرار گرفته است. تبلیغات فراوان مراکز و افراد مختلف برای جلب مشتری در گوشه و کنار به طور گسترده‌ای به چشم می‌خورد. کافی است نگاهی به مجلات زرد و سفید و روزنامه‌ها و سایر نشریات بیندازید یا در فضای مجازی (اینترنت) گشت و‌گذاری داشته باشید.

 

آن‌گاه با سیل عظیمی از تبلیغات مواجه خواهید شد که شما را به ماساژ صورت، ماساژ لاغری، ماساژ چاقی، ماساژ تایلندی، ماساژ سوئدی، ماساژ چینی، ماساژ نوزادان، ریلکسیشن و در نهایت به ماساژ درمانی دعوت می‌کنند. این در حالی است که اگر چه ماساژ درمانی موضوع جدیدی است اما نیاز به نفر دومی هم ندارد، چرا که بسیاری از ما به صورت غریزی وقتی سرمان درد می‌کند با انگشت روی شقیقه‌هایمان را فشار می‌دهیم و احساس آرامش می‌کنیم یا بعد از فوتبال و پیاده‌روی ماهیچه‌های پای خود را مالش می‌دهیم اینها نمونه‌های فطری از ماساژ هستند.

کلمه ماساژ از یک کلمه یونانی به نام massein که به معنی مالیدن است و مربوط به یک لغت لاتین Manus به معنای دست گرفته شده است و تعریف‌های مختلفی دارد که یکی از آنها این است که می‌گوید: ماساژ عبارت است از یک سری حرکات منظم ‌‌‌‌‌‌‌‌‌و اصولی که روی بافت‌های بدن به منظور اهداف خاص به کار می‌رود.از طرفی برای ماساژ هم تعاریفی ذکر شده است که به یک نمونه از آن اشاره می‌کنیم.

ماساژ‌درمانی هم در طب سنتی وجود دارد هم در طب نوین که در طب سنتی با حرکات دست، کشش‌ها و فشار‌های خاص روی نقاط مختلف بدن انجام می‌شده و در طب نوین تحت عنوان یکی از شاخه‌های فیزیوتراپی انجام می‌شود که علاوه بر استفاده از حرکات دست، از تجهیزات و دستگا‌ه‌های مختلفی نیز استفاده می‌شود.

ماساژ با بهبود گردش خون و جریان لنفاوی باعث می‌شود مواد ‌غذایی
و اکسیژن تازه به بافت‌های مزبور برسد و به خروج مواد سمی و بهبود آن عضو
منجر شود

ماساژ‌درمانی به 2700 سال قبل از میلاد بر‌می‌گردد. در متن امپراتور زرد(کتاب مرجع طب داخلی چین) برای درمان فلج و تب و لرز به روش ماساژ پوست و نیز تمرینات روی دست و پا توصیه شده است. بقراط از حدود 400 سال قبل از میلاد برای درمان آسیب‌های جنگی و ضرب‌دیدگی‌های ناشی از شکار و حوادث و... از ماساژ‌درمانی استفاده می‌کرد. ژاپنی‌ها‌‌‌‌‌‌‌‌‌، مصری‌ها و رومی‌ها نیز از ماساژ‌درمانی استفاده‌های زیادی می‌کردند. ماساژ‌درمانی در طول تاریخ همیشه همراه مردم بوده است و همه تمدن‌ها از این روش درمانی برای درمان و حتی تمدید قوا، کاهش اضطراب، رفع خستگی و... استفاده می‌کردند. ماساژ‌درمانی با پیشرفت علم پزشکی شکل و شمایل نوینی به خود گرفت و علی‌رغم این‌که بسیاری از روش‌های طب قدیم در طب نوین به فراموشی سپرده شد‌‌‌‌، اما ماساژ‌درمانی توانست با تغییر شکل دادن و به روز شدن‌‌‌‌‌، همراه بماند و تحت عنوان فیزیوتراپی هنوز هم منشأ بسیاری از درمان‌های فیزیکی باقی بماند.سبک‌های ماساژ درمانی

امروزه بالغ بر 83 نوع مختلف ماساژ و کار روی بدن وجود دارد. این تکنیک‌ها به 6 گروه تقسیم می‌شوند:ماساژ سنتی اروپایی: شامل متدهایی براساس فیزیولوژی و آناتومی طب غربی. 5 تکنیک دست‌ورزی بافت‌های نرم بدن در آن مورد استفاده قرار می‌گیرند.ماساژ معاصر غربی: این روش نیز بر پایه روش‌های مدرن آناتومیک شامل تکنیک‌های دست‌ورزی فراتر از چارچوب ماساژ سوئدی بنا شده است وشامل ماساژ عصبی، ماساژ ورزشی و میوتراپی می‌باشد.ماساژ در روش‌های اصلاح حرکت و ساختار: این تکنیک‌ها بر ساختار و حرکت بدن تأکید دارند. این روش‌ها بدن را با کمک وزن و با دست‌ورزی بر روی بافت‌های نرم و یا اصلاح الگوهای غلط حرکتی، سازماندهی و کامل می‌کنند. نمونه‌های آن عبارتند از: هلر ورک، رولفینگ، فلدن کرایس و تکنیک الکساندر.ماساژ شرقی: بعضی معتقدند تکنیک‌های ماساژ شرقی براساس اصول طب سنتی چین بنا شده و انرژی حیاتی را که معتقدند در کانال‌های غیر قابل رؤیت در بدن جریان دارد تجدید می‌کنند. این متد‌ها شامل طب فشاری و شیاتسو می‌باشند. بعضی تکنیک‌های ماساژ در طب سنتی ایران را در این رده قرار می‌دهند اما به نظر بنده ماساژ در طب سنتی ایران ویژگی‌ها و تکنیک‌های خاص خودش را دارد و به‌عنوان یک متد مستقل قابل بررسی و تقسیم بندی است که بعداً بحث خواهیم کرد.متدهای انرژی ـ پایه: این متدها که در طب سنتی چین یافت نمی‌شوند، منجر به اثر بر روی حوزه انرژی که درون و اطراف بدن را احاطه کرده، می‌شوند. این کار هم با فشار و دست‌ورزی بر روی جسم و هم از طریق عبور دست از میان یا درون حوزه انرژی بدن صورت می‌گیرد. نمونه‌های روش‌های انرژی عبارتند از: درمان قطبی، لمس شفابخش و ریکی.

بسیاری از ماساژدرمانگر‌ها ترکیبی از روش‌های فو ق را براساس وضعیت بیمار اعمال می‌کنند.ماساژ سنتی ایرانی (مشت و مال یا دلک)‌: این نوع درمان که با قدمت طولانی، در طب سنتی ایرانی کاربرد دارد با روش‌ها و نام‌های مختلفی به کار می‌رفته است. کاهش رطوبت‌ بدن، تسکین درد کمر و مفاصل، تحریک پوستی سیستم عصبی و... از جمله موارد تجویز دلک به مقدار و روش‌های مختلف بوده است. دلک یا ماساژ از انواع ورزش محسوب شده و دارای فوائد زیادی می‌باشد که از جمله آنها می‌توان به تحلیل ماده غلیظی که به عضو چسبیده است، تحلیل باد یا نفخی که در عضو باشد، ذوب کردن ماده از بالا به سمت پایین، رساندن اثر روغن‌ها به اعضاء و بزرگ کردن عضو اشاره کرد.چگونگی تاثیر ماساژ

ماساژ با بهبود گردش خون و جریان لنفاوی باعث می‌شود مواد ‌غذایی و اکسیژن تازه به بافت‌های مزبور برسد و به خروج مواد سمی و بهبود آن عضو منجر شود، همچنین باعث اندرونین‌ها (یا نابودکنندهای درد) و افزایش ترشح هورمون سروتین (تعدیل‌کننده خلق و خو) می‌شود و ثابت شده است که ماساژ‌‌‌، هورمون استرس (کورتیزول) را آزاد می‌نماید و در نتیجه باعث کاهش استرس می‌گردد. هنگام گرفتگی عضلانی یعنی وقتی ماهیچه بیش از حد فعالیت می‌کند و باعث درد و اصطلاحا گرفتگی عضلانی می‌گردد. با افزایش خون این مواد زائد از بدن دفع می‌شود و باعث کاهش درد می‌گردد.

توصیه‌های قبل از ماساژ درمانی

بسته به نوع ماساژ و محل آن دستورات متفاوت است، به عنوان مثال در طب سنتی می‌گویند بهتر است معده پر نباشد و از طرفی باید قبل از ماساژ‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌، پاکسازی انجام شده باشد در غیر این صورت نتیجه خوبی حاصل نخواهد شد‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌، چراکه در طب سنتی ماساژ باعث دفع مواد زائد می‌شود و با خارج شدن مواد زائد‌‌‌‌ در عضو خلأ ایجاد می‌شود که اگر پاکسازی صورت نگرفته باشد مواد زائد دیگری جایگزین می‌شود و حتی ممکن است عضو مورد نظر به درد شدید‌تری دچار شود.

موارد احتیاط در ماساژ‌درمانیدر بعضی از موارد ماساژ‌درمانی نباید انجام شود مثل شکستگی‌ها یا سوختگی‌ها یا زخم‌های باز و حتی مواردی مثل تب بالا، یرقان، بیماری‌‌های عفونی پوستی، کوفتگی‌ها و اصطلاحا رگ به رگ شدن، بسیاری از بیماری‌های مزمن، آرتریت و همچنین بیماران قلبی. در بعضی موارد حتما باید پزشک را مطلع کرد مثل بارداری، بیماری‌های قلبی‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌، سرطان و.... به طور کلی هر کار درمانی را باید زیر نظر پزشک انجام داد و خود‌سرانه از انجام هر کار درمانی توسط افراد ناآگاه و غیرمتخصص جلوگیری کرد.

در بسیاری از موارد مشاهده شده که در اثر یک سانحه دست یا پای فردی دچار آسیب‌دیدگی شده و با مراجعه به فرد غیر‌متخصص که تحت عناوین شکسته‌بند یا جاانداز و از این قبیل اسم‌ها فعالیت می‌کنند‌‌‌‌‌، عضو آسیب‌دیده دچار نقص عضو شده است یعنی با فشارهای کششی غیر‌اصولی باعث شکستگی یا جراحت بیشتر عضو شده‌اند، لذا توصیه بنده به مردم این است که هیچ‌گاه خود را به دست افراد ناآگاه و غیرمتخصص نسپارند.

دکتر هادی منوری