تا 20 سال پیش، سرطان معده یکی از علل اصلی مرگ ناشی از سرطان در جهان به شمار می‌آمد، اما علی رغم کاهش میزان بروز این سرطان در جهان طی سال‌های اخیر، متاسفانه در کشور ما این نوع سرطان همچنان به عنوان شایع‌ترین سرطان و بخصوص در بین مردان محسوب می‌شود.اما پاسخ به سوالاتی همچون این که چه می‌شود معده دچار سرطان می‌شود و چه کنیم تا از ابتلا به این سرطان جلوگیری کنیم می‌توانند آگاهی بیشتری در جهت شناسایی و درمان بموقع این نوع سرطان در اختیار ما قرار دهند.

 

معده قسمتی از دستگاه گوارش است که به شکل کیسه‌ای عضلانی و قابل ارتجاع در حفره شکم قرار گرفته است. این کیسه عضلانی با ترشح اسید و شیره معده غذا را هضم می‌کند و به روده باریک می‌فرستد. دیواره معده از 3 لایه تشکیل شده است. داخلی‌ترین لایه آن که در تماس مستقیم با محتویات و مواد غذایی درون معده است، لایه مخاطی نامیده می‌شود. تقریبا در تمام سرطان‌های معده، سلول‌های سرطانی از همین لایه مخاطی سر چشمه می‌گیرند.

مثل همه سرطان‌های دیگر، وقتی سلول‌های مخاط معده در تماس با مواد آسیب‌رسان قرار بگیرند یا عاملی باعث آزار این سلول‌ها شود و البته این آزار و اذیت به مدت طولانی ادامه پیدا کند، کم‌کم سلول‌ها تغییر شکل می‌دهند و تکثیرشان از کنترل خارج می‌شود و تبدیل به سلول‌های سرطانی می‌شوند.

سرطان معده بیماری‌ای است که به مرور زمان و طی چندین سال ایجاد می‌شود. معمولا این سرطان در افراد مسن و بخصوص در مردان دیده می‌شود. حدود 70 درصد افرادی که به این سرطان مبتلا هستند در دهه 5 و 6 زندگی خود قرار دارند و به طور کلی می‌توان گفت شیوع این سرطان بعد از 40 سالگی افزایش پیدا می‌کند.عوامل موثر در ایجاد سرطان معده

تغذیه نقش بسیار مهمی، هم در ایجاد سرطان معده و هم در پیشگیری از آن دارد. هر چیزی که می‌خورید در تماس مستقیم با سلول‌های مخاط معده قرار می‌گیرد. پس دقت کنید که چه می‌خورید. تحقیقات نشان می‌دهند سرطان معده در اقشار کم درآمد جامعه که عمده مواد غذایی آنها مواد نشاسته‌ای مانند نان و برنج است و میوه و سبزی تازه در رژیم غذایی آنها کم است، بیشتر دیده می‌شود.

همچنین روش‌های آماده‌سازی و نگهداری مواد غذایی بسیار مهم است. استفاده از غذاهای دودی، ترشیجات و شوریجات به مقدار زیاد می‌تواند زمینه را برای بروز سرطان معده مهیا کند. همچنین استفاده از غذاهای مانده و غذاهایی که حاوی مواد نگهدارنده هستند، خطر ابتلا به سرطان معده را افزایش می‌دهند.

علاوه بر تغذیه، ابتلا به عفونت هلیکو باکتر نیز می‌تواند زمینه‌ساز بروز سرطان معده شود. هلیکو باکتر یک باکتری میله‌ای شکل است که در دستگاه گوارش اکثر ما ایرانی‌ها وجود دارد، پس هر کس که به این عفونت مبتلا است به این معنا نیست که به سرطان معده مبتلا می‌شود و تشخیص این‌که این عفونت در چه کسانی باید درمان شود به عهده پزشک است.

در کنار اینها، ژنتیک نیز می‌تواند نقشی در ایجاد سرطان معده داشته باشد، اما نقش عوامل محیطی مثل تغذیه در ایجاد این سرطان بسیار پر‌رنگ‌تر است. از عوامل دیگر که نقش کمتری دارند می‌توان به اشعه درمانی وسموم یا برخی داروها اشاره کرد.علائم اولیه بروز سرطان

علائم اولیه سرطان معده به صورت اختصاصی و ویژه نیستند و شاید به همین علت بیشتر سرطان‌های معده دیر تشخیص داده می‌شوند. از اولین علائم قابل توجه در سرطان معده می‌توان به ناراحتی گوارشی مبهم یا درد خفیف شکم، تهوع مختصر ولی به طور دائم و سوزش سر دل اشاره کرد. همچنین احساس پری زودهنگام بعد از غذا خوردن می‌تواند از اولین علامت‌ها باشد. اگراین علائم در عرض چند هفته بهبود پیدا نکرده یا به طور مرتب تکرار می‌شوند، با پزشک خود مشورت کنید. علائم دیگر مثل خون در مدفوع، استفراغ، خستگی و ضعف شدید یا کاهش وزن شدید بخصوص اگر این کاهش وزن به طور ناگهانی باشد، می‌تواند از علائم ابتلا به سرطان معده باشد.اهمیت تشخیص زودهنگام

اگر سرطان معده در مراحل اولیه کشف و درمان شود، قابلیت بهبود آن بسیار بیشتر از مواردی است که در مراحل پیشرفته‌تر کشف شود. در بعضی از کشور‌ها مثل ژاپن که شیوع سرطان معده زیاد است، کارهای زیادی برای تشخیص زود هنگام سرطان معده انجام می‌دهند مثلا از 40 سالگی از تست‌های غربالگری استفاده می‌کنند.

2 روش کلی برای تشخیص سرطان معده وجود دارد، یکی گاستروسکوپی و دیگری استفاده از اشعه‌ایکس گاستروسکوپی که در واقع نوعی آندوسکوپی است. این روش بسیار ساده است که حدود 15 دقیقه طول می‌کشد و بدون بیهوشی عمومی و با ناراحتی کمی قابل انجام است و ممکن است از آرامبخش ملایمی برای بهتر کردن وضعیت بیمار تزریق شود. در این روش یک وسیله نازک قابل ارتجاع و تو خالی و بلند که به آن گاستروسکوپ می‌گویند، از طریق دهان بیمار به سمت معده رفته و پزشک به وسیله آن قسمت‌های مختلف معده را مشاهده می‌کند و همچنین می‌تواند به وسیله یک برس ظریف از هر قسمتی که غیر طبیعی به نظر می‌رسد نمونه‌برداری کند و به آزمایشگاه بفرستد.

روش دیگر استفاده از اشعه ایکس است. در این روش بیمار ماده‌ای به نام باریوم را می‌خورد، معده با باریوم خوراکی پر می‌شود و اجازه عبور اشعه ایکس داده نمی‌شود. سپس رادیولوژیست با استفاده از اشعه ایکس از معده عکس می‌گیرد.

راه‌های پیشگیری از ابتلا به سرطان معده

 

می‌توانید با عمل به نکات زیر برای کاهش ابتلا به سرطان معده و حفظ سلامت دستگاه گوارش خود قدمی بردارید:

از نان‌های سبوس‌دار مثل نان سنگک به جای نان‌های باگت، تافتون یا لواش استفاده کنید. سعی کنید تنوع در غذاها را رعایت کنید. تا آنجا که ممکن است از مصرف غذاهای کنسرو شده بپرهیزید و غذاها را به شکل تازه استفاده کنید. چرا وقتی می‌توانید از غذای سالم و تازه خانه استفاده کنید، غذای بیرون را مصرف می‌کنید؟ بسیاری از مواد غذایی مثل آب میوه‌ها و موادی که برای مدت طولانی می‌توان نگهداشت حاوی مواد نگهدارنده هستند که مصرف طولانی‌مدت آنها برای دستگاه گوارش مضر است پس تا می‌توانید مصرف نکنید. از مصرف غذاهای مانده جدا پرهیز کنید. مصرف سبزی و میوه فراموش نشود. حداقل 3 بار در روز از میوه‌ها و 3 تا 4 واحد در روز از سبزیجات استفاده کنید. سبزیجاتی که رنگ‌های تیره‌تری دارند در حفظ سلامت دستگاه گوارش موثرتر هستند. استفاده زیاد از گوشت قرمز و بخصوص به شکل کباب یا سرخ‌شده و همچنین استفاده از قهوه و نمک زیاد سبب آسیب به معده می‌شود.

تحقیقات نشان می‌دهد دستگاه گوارش انسان در ارتباط بسیار نزدیک با سیستم عصبی است و بخش بزرگی از سیستم عصبی در دستگاه گوارش قرار دارد. این ارتباط نزدیک نشان می‌دهد سیستم عصبی و وضعیت روانی بر دستگاه گوارش اثرات ویژه‌ای دارد.پس سعی کنید آرامش و سلامت روانی خود را حفظ کنید. حداقل 3 روز در هفته و هر بار 20 دقیقه ورزش کنید. با این کار هم به حفظ سلامت روانی خود کمک می‌کنید و هم به بهبود کارکرد دستگاه گوارش خود.