بسیاری از عناصر ارزشمند و کمیاب زمین به تدریج در حال تمام شدن هستند؛ اکنون این پرسش مطرح می‌شود که آیا بهتر نیست نگاه منطقی‌تری نسبت به استفاده از آنها داشته باشیم؟

براساس برآوردهای صورت گرفته اگر روندی که درباره استخراج و مصرف عنصری همچون هلیوم وجود دارد، همچنان ادامه داشته باشد می‌توان متصور شد که تنها تا 100 سال دیگر اثری از این عنصر در زمین وجود نداشته باشد. این بلایی است که بر سر عناصر مهم دیگری نظیر گالیوم نیز خواهد آمد. ایندیوم نیز همین سرنوشت را دارد. حتی برخی دانشمندان درباره فسفر این هشدار را می‌دهند که ممکن است این عنصر در سال‌های نه‌چندان دور به عنصری در معرض خطر انقراض تبدیل شود! البته این تازه آغاز نگرانی‌های فزاینده دانشمندان است. نگاهی به عناصر فلزی به کار گرفته شده در صنایع مختلف ازجمله خودروسازی نشان می‌دهد که حداقل 17 عنصر فلزی مهم زمین که از آنها به عنوان عناصر کاربردی یاد می‌شود نیز در معرض خطر اتمام ذخایر قرار دارند. کشورهایی نظیر چین و آمریکا که به عنوان غول‌های بزرگ اقتصادی جهان شناخته شده‌اند، ازجمله اصلی‌ترین مصرف‌کنندگان این عناصر نام دارند. البته برخلاف چین که این روزها و به طور بی‌وقفه به مصرف این عناصر ادامه می‌دهد، در آمریکا و اتحادیه اروپا اقداماتی در مورد حفاظت از این عناصر آغاز شده است تا حداقل اتمام آنها به چند دهه آن طرف‌تر منتقل شود. عناصر کمیاب و نایاب زمین در حال تمام شدن هستند، اما شاید بتوان گفت این اصلی‌ترین نگرانی دانشمندان نیست. نگرانی اصلی آنها نحوه مدیریت استفاده از ذخایر طبیعی زمین است. اگر تجدیدنظر کلی در این خصوص صورت نگیرد باید منتظر وقوع فجایع بزرگ‌تری بود. این دسته از عناصر تقریبا از زمان پیدایش زمین در آن وجود داشته‌اند، اما نکته نگران‌کننده این است که در همین چند قرن اخیر روند استفاده از آنها تا به آن حد سریع و بی‌وقفه بوده است که تقریبا شمارش معکوس برای اتمام ذخایر آنها آغاز شده است. باید به خاطر داشت که جایگزین‌سازی این عناصر کاری بس دشوار و به عبارتی غیرممکن است. نگاهی به دستگاه‌های رایج در محیط اطراف نظیر سیستم‌های صوتی و تصویری، رایانه، هدفون‌ها، بلندگوها و نظایر آنها نشان از استفاده گسترده از این دسته از عناصر دارد. این دستگاه‌ها در رده دستگاه‌های مصرفی قرار دارند که هر روز بر حجم تولید آنها افزوده می‌شود. بدیهی است که باید به استفاده از آنها نگاه تازه‌ای داشت.

مایک پیتس

 مقاله‌نویس نشریه New Scientist

مترجم:‌ فاطمه پورمزرعه